Zekatınızı Hesaplayın

Para, Altın, Gümüş ve Ticaret Malları Zekâtı

Zekât, İslam'a göre belirli bir zenginlik seviyesine (nisap) ulaşmış kişilerin, Allah rızası için belirli gruplara vermesi gereken bir miktarı ifade eder. Zekâtın farz olabilmesi için malın nisap miktarına ulaşmasının yanı sıra, kazanç sağlayan (nâmî) bir mal olması, sahip olunan sürenin bir yılı aşması, bir yıllık borçlardan ve temel ihtiyaçlardan fazla olması gerekmektedir.

Temel ihtiyaçlar, insanın hayatını ve özgürlüğünü sürdürebilmesi için zorunlu olan unsurlardır. Bunlar; barınma, yiyecek, giyecek, sağlık giderleri, ulaşım, eğitim, ev eşyaları, meslek veya sanat için gerekli araçlar, kitaplar, güvenlik amacıyla kullanılan malzemeler ve günlük giderler gibi unsurların karşılanması için ayrılan varlıkları kapsar. (Mevsıli, el-İhtiyar, I, 332-333; İbn Abidin, Reddu'l-muhtar, III, 178).

Zekâtın hesaplanmasında altın, gümüş, döviz, ticari mallar ve bunların getirileri ile yatırım amaçlı gayrimenkuller dikkate alınır. Nisap miktarı, 80,18 gram altın veya bu değerde bir mal varlığıdır. Bu miktara ulaşan birikim, bir tam kameri yıl (354 gün) boyunca elde tutulduğunda zekât yükümlülüğü doğar.

Zekât yılı sonunda borçlar düşülüp, alacaklar eklendikten sonra mevcut mal varlığı 80,18 gram altın değerinde veya daha fazla ise zekât verilmelidir. Kişi, her yıl aynı tarihte zekât hesabını yaparak yükümlülüğünü yerine getirir. Yıl içinde maldaki artışlar veya eksilmeler değil, yıl sonunda sahip olunan toplam değer esas alınır. Ancak, yıl tamamlanmadan önce de zekât ödenmesinde dinî bir sakınca yoktur.

Zekât oranı, toplam mal varlığının kırkta biri (1/40) yani %2,5'tir. Hanefi mezhebine göre, altın ve gümüşten yapılmış ziynet eşyaları, diğer zekât şartlarını taşıdığı takdirde zekâta tabidir. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerine göre ise, kadının günlük kullanımındaki ziynet eşyaları asli ihtiyaç sayıldığından zekâta tabi değildir. Ancak, ziynet eşyaları yatırım amacıyla elde tutuluyorsa zekât verilmesi gerekir. (Nevevi, el-Mecmu', VI, 46; İbn Kudame, el-Muğni, IV, 220). Fakirlerin lehine olması açısından Hanefi görüşünün tercih edilmesi uygun görülmüştür.

Elmas, zümrüt gibi değerli taşlar takı veya süs amacıyla kullanılıyorsa zekâta tabi değildir. Ancak, yatırım veya ticaret amacıyla alınmışsa piyasa değeri üzerinden zekât verilmelidir. Bu tür değerli mallar, diğer ticari varlıklarla birlikte değerlendirilerek toplam değeri nisap miktarına ulaştığında kırkta bir oranında zekât ödenir.

Hisse senetleri, yatırım amacıyla tutulduğunda kar payları nisap miktarına ulaştığında %2,5 oranında zekâta tabi olur. Alım-satım amacıyla edinilen hisse senetleri ise ticari mal olarak kabul edilerek piyasa değerleri üzerinden zekât hesaplanır.

Kira geliri veya ticaret amacı taşıyan gayrimenkullerden elde edilen gelir, borçlar düşüldükten sonra nisap miktarına ulaşır ve bir yıl geçerse %2,5 oranında zekât verilmelidir. Ticaret amacıyla yapılan inşaatlar da piyasa değerleri üzerinden kırkta bir oranında zekâta tabidir.

Kişisel kullanım amacıyla edinilen ev, arsa, araç gibi taşınmazlar zekâta tabi değildir. Ancak yatırım amacıyla tutulan gayrimenkuller piyasa değeri üzerinden hesaplanarak kırkta bir oranında zekât verilmelidir. Eğer kişi, bu tür malların satışından gelir elde ettiğinde zekât verecek parası yoksa, satıldıktan sonra geçmiş yılların zekâtı da hesaplanarak ödenmelidir.

Zirai Ürünlerin Zekâtı (Öşür)

Not: Hesaplama aracı zirai ürünlerin zekâtını 1/10 (onda bir) oranı üzerinden hesaplamaktadır. Eğer sulama, ilaçlama, gübreleme gibi masraflarınız varsa, lütfen hesaplama yaparken masraf tutarını belirtiniz.

Topraktan elde edilen tarım ürünlerinin zekâtı için belirlenen nisap miktarı, buğday, arpa, mısır ve pirinç gibi uzun süre saklanabilen ürünler açısından beş vesk olarak belirlenmiştir. Bu miktar, günümüz ölçü birimleriyle ürün çeşidine bağlı olarak 653 ila 1000 kg arasında değişmektedir. Örneğin, buğday için bu miktar yaklaşık 653 kg'dır. Diğer tarım ürünlerinde ise, beş veskin en düşük değerine karşılık gelen miktar esas alınır.

Öşür oranı, sulama şekline göre değişiklik gösterir. Eğer mahsul doğal yollarla, yani yağmur veya nehir suyu gibi herhangi bir ek masraf olmadan sulanıyorsa, elde edilen ürünün zekâtı 1/10 oranında verilir. Buna karşılık, masraf ve emek gerektiren sulama yöntemleri kullanılmışsa, bu oran 1/20 olarak belirlenmiştir. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.), "Yağmur ve nehir sularıyla sulanan toprak mahsullerinde onda bir; kova ile sulananlarda ise yirmide bir vardır" (Buhârî, Zekât, 55) buyurmuştur.

Toprak mahsullerinden verilen zekâtta, ürünün elde edilme amacıyla ilgili yapılan masraflar dışında, kişinin diğer borçları dikkate alınmaz.

Zirai Ürünlerin Zekâtı Hakkında Din İşleri Yüksek Kurulu Görüşü

İmam Ebû Hanîfe'ye göre, miktarı ne olursa olsun tüm tarım ürünleri zekâta tabidir (Mevsılî, el-İhtiyâr, I, 372). İmam Mâlik ve İmam Şâfiî ise, uzun süre saklanabilen ve temel gıda maddesi olarak tüketilen ürünlerin zekâta tabi olacağını belirtmiştir (İbn Cüzey, el-Kavânîn, 208; Şîrâzî, el-Mühezzeb, I, 288). Ahmed b. Hanbel'in görüşüne göre ise, ölçülebilen, tartılabilen ve kurutulabilen gıda maddeleri ile pamuk ve keten gibi bitkisel ürünler zekâta dahildir (İbn Kudâme, el-Muğnî, IV, 155-160).

Günümüz âlimlerinin büyük çoğunluğu, saklanabilir tarımsal ürünlerden (buğday, arpa, mısır, pirinç vb.) üretim için yapılan gübre, ilaç gibi masraflar çıkarıldıktan sonra geriye kalan miktarın nisap ölçüsüne (653 - 1000 kg arasında) ulaştığında zekâta tabi olacağı kanaatindedir. Diğer ürünlerde ise, en düşük beş vesk değerine denk gelen miktar aşılınca öşür verilmesi gerektiği ifade edilmektedir (Şeybânî, el-Câmi'u's-sağîr, s. 130-131). Bu yaklaşım, hem temel kaynaklarla uyumlu olması hem de ihtiyaç sahipleri için faydalı olması sebebiyle daha isabetli görülmektedir.

Genel kural olarak, herhangi bir ek masraf gerektirmeyen sulama yöntemleriyle yetiştirilen tarım ürünlerinden onda bir oranında, masraf ve emek harcanarak sulanan ürünlerden ise yirmide bir oranında öşür verilir. Günümüz tarımında sulama yanında gübre, ilaç ve mazot gibi ek masraflar önemli yer tutmaktadır. Bu nedenle, bazı görüşlere göre bu masrafların düşülerek zekâtın hesaplanması daha doğru kabul edilmektedir. Buna göre, masraflar çıkarıldıktan sonra nisap miktarına ulaşan ürünlerde zekât oranı 1/10 olarak belirlenmiştir. Eğer masraflar çıkarılmadan hesaplanacaksa, bu durumda zekât oranı 1/20 olarak uygulanır.

Seralarda yetiştirilen ürünler de aynı hükümlere tabi olup, ürünlerin zekâtı bu esaslara göre belirlenmelidir.